Pierwsze demokratyczne, powszechne wybory samorządowe odbyły się w Polsce w 1990 roku. Czasy PRlu nie liczą się. Nie wielu z nas wie, że w XX leciu międzywojennym takie wybory się nie odbyły a lata 1918 -1939 to czasy powstawania współczesnego samorządu terytorialnego.

Samorządność a niepodległość

Odzyskanie niepodległości w 1918 po latach rządów zaborców spowodowały konieczność dostosowania samorządu do nowej sytuacji. Trzy różne systemy prawne wymuszały ujednolicenie przepisów dotyczących władz lokalnych. Pierwszymi krokami było wprowadzenie samorządu gminnego i powiatowego na terenie Królestwa Polskiego. W 1919 roku rozporządzeniem Naczelnika Państwa określił sposób wybierania przedstawicieli gmin.

Reklamy
Reklamy

W 1921 roku przyjęto Konstytucję Rzeczpospolitej Polskiej, która przyznała samorządowi duży zakres działania i daleko idącą samodzielność. Jeden z pierwszych jej artykułów brzmiał "Rzeczpospolita Polska, opierając swój ustrój na zasadzie szerokiego samorządu terytorialnego, przekazuje przedstawicielstwom tego samorządu właściwy zakres ustawodawstwa, zwłaszcza z dziedziny administracji, kultury i gospodarstwa, który zostanie bliżej określony ustawami państwowemi". Przełomem dla władz terytorialnych stała się ustawa z 1933 roku o częściowej zmianie samorządu terytorialnego. Po 15 latach od odzyskania niepodległości anulowano przepisy z okresu zaborów i dokonano ujednolicenia tych przepisów na terenie całego kraju. Konstytucja kwietniowa z 1935 roku, która także odnosiła się do władz lokalnych mocno ograniczyła zakres jej działania jednocześnie zwiększając rolę organów władzy centralnej.

Reklamy

Prawo zaborców

Paradoks sytuacji polegał z jednej strony na przymusie korzystania z rozwiązań zastanych tak było na terenach byłego zaboru pruskiego i austriackiego, ale także na budowaniu ich od nowa. Na ziemiach byłej Kongresówki samorząd terytorialny nie miał żadnych tradycji, więc został wprowadzony na mocy dekretów Naczelnika Państwa. Budowanie zasad samorządności w Polsce pokazywało, że kierunkiem była szeroka rozumiana autonomia. Władzom lokalnym oddano cześć uprawnień z zakresu stanowienia prawa. Niestety nie udało się przez cały okres międzywojenny stworzyć przepisów dotyczących zasad wybierania ciał ustawodawczych oraz jak powinny wyglądać struktury samych organów samorządowych.

Głównym problem powstającego samorządu terytorialnego było nie tylko to, że funkcjonowały trzy różne systemy prawne, ale też to, że dla władz państwowych był to problem drugorzędny. Skupiano się wtedy na umocnieniu granic i odbudowanie stosunków międzynarodowych. Kwestie lokalne były regulowane dekretami i rozporządzeniami. Mimo wszystko w okresie międzywojennym stworzono zręby władz lokalnych, które do tej pory funkcjonują. #społeczeństwo