Zakład Ubezpieczeń Społecznych we współczesnej Polsce działa na mocy ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz statutu ZUS. Jest jednostką z sektora finansów publicznych, która najogólniej mówiąc, realizuje przepisy o ubezpieczeniach społecznych, czyli o emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym. Na czele Zakładu stoi prezes ZUS powoływany przez premiera. Obecnie to stanowisko jest nieobsadzone. Jedyna kandydatka, która przeszła do części ustnej egzaminu - 31-letnia Katarzyna Kalata - nie zaliczyła tego etapu, co wzbudziło falę kontrowersji i komentarzy. Sama zainteresowana stwierdziła, że komisja od początku nie chciała, żeby kandydatka na urząd prezesa dobrze zdała egzamin.

ZUS pobiera następujące składki:

· emerytalną - 19,52% podstawy wymiaru składki (po połowie opłacają płatnik i ubezpieczony); część składki trafia do OFE, jeśli ubezpieczony o to postuluje - jest to wynikiem kontrowersyjnej reformy (przed zmianami składka do OFE była obowiązkowa);

· rentowe - 8% (1,5% płaci ubezpieczony, a 6,5% płatnik);

· chorobowe - 2,45%;

· wypadkowe - 0,67-3,86% (w całości pokrywa płatnik).

Oprócz tego ZUS pobiera inne składki:

· zdrowotną - 9% podstawy wymiaru składki (przekazywane do NFZ);

· na Fundusz Pracy - 2,45% (przekazywane do instytucji rynku pracy);

· na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - 0,10% (przekazywane do FGŚP);

· na Fundusz Emerytur Pomostowych - 1,5% (dotyczy wybranych grup pracowników).

Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych to instytucja, której podstawowym zadaniem jest realizowanie przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych. Oprócz tego:

· dochodzi należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych;

· dysponuje środkami Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), Funduszu Rezerwy Demograficznej oraz Funduszu Alimentacyjnego (w stanie likwidacji);

· realizuje umowy i porozumienia międzynarodowe dotyczące ubezpieczeń społecznych oraz kontroluje orzecznictwo o czasowej niezdolności do pracy.