Europa Wschodnia bywa różnie definiowana. ONZ przyjmuje, że jest to terytorium geograficzne, obejmujące kolejne kraje: Białoruś, Bułgaria, Czechy, Mołdawia, Polska, Rumunia, Rosja, Słowacja, Ukraina, Węgry. Zdaniem ONZ jest to klasyfikacja wyznaczająca obszar geograficzny a nie przynależność polityczną.

Według amerykańskiej agencji CIA, która co roku sporządza swój raport jako Europę Wschodnią określa kraje: Białoruś, Litwa, Łotwa, Estonia, Mołdawia i Ukraina. Krajami Europy Południowo-wschodniej są według CIA: Albania, Bułgaria, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czarnogóra, Serbia, Macedonia, Rumunia i Turcja.

Politycznie termin określa państwa, które w okresie zimnowojennym znajdowały się pod wpływami ZSRR i odzyskały suwerenność po upadku komunizmu. Europę Wschodnią wyznacza też przynależność do zbliżonego kręgu kulturowego. To w większości państwa słowiańskie pozostające pod wpływem cywilizacji bizantyjskiej oraz prawosławia.

Eksperci rozróżniają często pojęcie Europy Wschodniej od Europy Środkowo-Wschodniej. Do popularyzacji tego drugiego przyczynili się w l. 80. ubiegłego wieku intelektualiści, w tym Czesław Miłosz, Milan Kundera i Istvan Bibo. Wprowadzony przez nich termin miał być przeciwwagą dla określanie tego rejonu kontynentu mianem wschodu Europy.

Po upadku bloku wschodniego większość tych państw wyraziła ambicje integracji ze strukturami europejskimi i atlantyckimi. Przeważająca grupa krajów Europy Środkowo-Wschodniej została przyjęta jako członek NATO oraz jako działa na rzecz integracji europejskiej w strukturach Unii Europejskiej.

Państwa Europy Wschodniej powołały też wiele własnych inicjatyw. Polska, Czechy, Słowacja i Węgry tworzą tzw. Grupę Wyszehradzką, której celem jest pogłębienie współpracy między tymi krajami.

Inną, formą współpracy jest też Inicjatywa Środkowoeuropejska. Oprócz państw regionu działają w niej także Włochy i Austria. Inicjatywa miała na pomóc państwom dawnego bloku komunistycznego integrację z Zachodem, a jednocześnie przeciwdziałać ewentualnej hegemonii Niemiec w Europie.