Konzentrationslager Auschwitz to zespół niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych w Oświęcimiu i okolicach. Była to największa jednostka tego typu funkcjonująca w okupowanej Europie. Szacuje się, że zginęła tam ponad 1,1 mln ofiar. Warto wspomnieć, że szczególnie w prasie zachodniej pojawiają się mylące określenia typu "polskie obozy koncentracyjne", które zawsze wywołują interwencję strony polskiej. Najlepszym tego przykładem jest głośna wypowiedź szefa FBI, który o Holocaust obwiniał nie tylko Niemców, lecz także Polaków.

W historii Polski i Europy Auschwitz stanowi symbol Holocaustu i zbrodniczej działalności III Rzeszy. Już w 1947 roku na terenach obozowych zaczęło funkcjonować muzeum. W Europie Zachodniej często zapomina się, że przez pierwsze dwa lata działalności obozu to Polacy stanowili największą grupę więźniów. W świadomości Polaków Auschwitz, obok getta w Warszawie i powstania warszawskiego, pozostaje mrocznym znakiem okupacji, z drugiej strony pamięta się też o agresji radzieckiej i zbrodni katyńskiej. 27 stycznia 2015 roku obchodzono 70. rocznicę wyzwolenia KL Auschwitz.

KL Auschwitz składał się z trzech podstawowych części:

· Auschwitz I (Oświęcim) - pierwszy z obozów koncentracyjnych, utworzony w 1940 roku. Bezpośrednią przyczyną było przepełnienie więzień na ziemiach polskich i stale zwiększająca się liczba aresztowanych.

· Auschwitz II - Birkenau (Brzezinka) - powstał w 1941 roku, największy w kompleksie. Początkowo obóz koncentracyjny, później także miejsce masowej zagłady z komorami gazowymi i krematoriami. Od 1942 roku jeden z głównych ośrodków "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej".

· Auschwitz III - Monowitz (Monowice) - obóz pracy przymusowej, głównie przy zakładach syntetycznej gumy i benzyny Buna-Werke.

Zabudowania obozowe otoczono charakterystycznym drutem kolczastym. Bramę do Auschwitz zwieńczał z kolei napis "Arbeit macht frei" ("Praca czyni wolnym"), do tej pory można go oglądać w muzeum. Ludność mieszkającą w sąsiedztwie zabudowań wysiedlono, a na miejsce trafili oficerowie i podoficerowie SS często z rodzinami. Kolejno komendantami obozu byli Rudolf Höß (1940-1943), Arthur Liebehenschel (1943-1944) i Richard Baer (1944-1945). Niemieccy lekarze brali też udział w zbrodniczych eksperymentach na więźniach. W 2015 roku były esesman, 93-letni Oskar Groenig, poprosił przed sądem o wybaczenie i przyznał, że czuje się moralnie winny za swoje działania.

W obliczu przegranej wojny i zbliżania się wojsk radzieckich SS próbowało zatrzeć ślady wszystkich zbrodni. Ewakuowane także większość więźniów, którzy zostali przeniesieni do innych obozów w głębi III Rzeszy. 27 stycznia 1945 roku obóz wyzwolili żołnierze Armii Czerwonej - 59. i 60. Armii 1. Frontu Ukraińskiego.