Podstawą funkcjonowania ABW jest ustawa z dnia 24 maja 2002 roku o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu (czyli dwóch jednostkach, które zastąpiły UOP). "Ochrona porządku konstytucyjnego Rzeczpospolitej Polskiej" stanowi podstawowy cel działania Agencji. ABW jest służbą specjalną, a jej funkcjonowanie nadzoruje i kontroluje Prezes Rady Ministrów oraz Sejm RP. Przykładem działalności informacyjnej ABW jest ostrzeżenie przed atakiem hakerów na polskie banki w kwietniu 2015 roku. Agencja realizuje swoje zadania poprzez uzyskiwanie, analizowanie oraz przetwarzanie informacji o zagrożeniach. Gotowe opracowania przekazywane są następnie do właściwych organów państwowych.

Zadania ABW można podzielić na kilka obszarów:

· Zwalczanie terroryzmu - rozpoznawanie zagrożeń oraz zapobieganie aktom terroru. Jednostką ABW za to odpowiedzialną jest Centrum Antyterrorystyczne. Prowadzona jest także współpraca międzynarodowa, a wśród zainteresowań ABW znajduje się również cyberterroryzm.

· Kontrwywiad - przeciwdziałanie szpiegostwu i neutralizowanie działań obcych służb wywiadowczych.

· Przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu broni masowego rażenia, co wiążę się między innymi ze zwalczaniem terroryzmu.

· Zwalczanie przestępstw ekonomicznych (w tym na przykład oszustw podatkowych).

· Zwalczanie przestępczości zorganizowanej (w takich obszarach jak chociażby handel narkotykami czy bronią).

· Zwalczanie korupcji. Inną jednostką za to odpowiedzialną jest Centralne Biuro Antykorupcyjne, które niedawno zatrzymało oficera ABW pod zarzutem korupcji.

· Ochrona informacji niejawnych (zwłaszcza oznaczonych jako "tajne" czy "ściśle tajne").

· Analizy i informacje. ABW przygotowuje specjalne raporty i opracowania szczególnie dotyczące takich problemów, jak: szpiegostwo, terroryzm i ekstremizmy polityczne, zagrożenia dla podstaw ekonomicznych państwa czy korupcja osób pełniących funkcje publiczne.

Obecnie szefem Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego jest płk Dariusz Łuczak. Jego zastępcy (wiceszefowie) to: płk Kazimierz Mordaszewski, płk Jacek Gawryszewski i Piotr Marciniak.